Сот шешімінсіз тұрғын үйден айыруға да, баспанадан шығаруға да жол берілмейді – Артур Ластаев

Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Артур Ластаев адамның тұрғын үйге деген іргелі құқығын конституция деңгейінде қорғау қажеттігі туралы пікір білдірді. Осы тұрғыда ол Ата Заңда сот шешімінсіз тұрғын үй құқығынан айыруға ғана емес, сондай-ақ баспанадан сот шешімінсіз шығаруға да жол берілмейтіні туралы норманы бекітуді ұсынды.

Ластаевтың айтуынша, тұрғын үй базалық құндылық ретінде Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында және Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы пактіде бекітілген. Алайда оны тек мүліктік санат ретінде қарастыру – үлкен қателік.

«Адам үшін ең маңыздысы не? Ол ешбір себепсіз баспанасынан қуылып кетпейтініне сенімді болғысы келеді. Конституцияда тұрғын үй құқығын қорғау кепілдіктерін бекіту еліміздің әлеуметтік әрі құқық қорғау сипатын, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының бұлжытпай сақталатынын айғақтайды. Бұл біз үшін аса маңызды. Өйткені мемлекет рәміздер үшін емес, оның құрамындағы әрбір адам үшін өмір сүреді. Адамға бағдарлану биліктің әрбір шешімі мен іс-әрекетінен көрініс табуы тиіс», – деді Адам құқықтары жөніндегі уәкіл.

Ол сондай-ақ жаңа Конституция жобасы қоғамның нақты сұраныстарын ескере отырып, азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың анағұрлым орнықты әрі ашық жүйесін қалыптастыратынын атап өтті. Бұл құжатты жалпыұлттық талқылауға және референдумға шығаруға мүмкіндік береді.

«Жаңа Конституция жобасы азаматтар күнделікті өмірде бетпе-бет келетін жағдайларды ескереді және адамның негізгі құқықтарына нұқсан келтіруі мүмкін шешімдердің алдын алуға бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда, ол әділеттілікке, қауіпсіздікке және адамның қадір-қасиетін құрметтеуге қатысты қоғамдық сұранысқа жауап береді. Жүргізілген жұмыстың нәтижелері мен талқылаудың ауқымын ескере отырып, ұсынылған жоба азаматтардың мүдделерін көрсететін әрі олардың күтулеріне сай келетін құжат ретінде жалпыұлттық референдумға шығарылып, қолдау таба алады», – деп атап өтті Артур Ластаев Комиссияның кезекті отырысында.

Жаңа Конституцияда адамдардың өмірі мен денсаулығын қорғау үшін көшіру қажет болатын жағдайлар да қарастырылған. Сонымен қатар, заңды негіздер болған күннің өзінде барлық рәсімдердің қатаң сақталуына, соның ішінде сот арқылы қорғану мүмкіндігіне толық кепілдік беріледі.
«Баспанада тұруға және одан шығаруға қатысты дауларды тек сот шешуі тиіс. Сондықтан Конституцияда келесідей норманы бекіту ұсынылады: сот шешімінсіз тұрғын үйден айыруға да, баспанадан шығаруға да жол берілмейді. Біреулер бұл қолданыстағы заңдарда онсыз да бар деп айтуы мүмкін. Бірақ бұл қағиданы негізгі құқықтық құжатта бекіту оның заңды тұрақтылығын қамтамасыз етеді», – деп түйіндеді Ластаев.

Недопустимо не только лишение жилища, но и выселение без решения суда – Артур Ластаев

Уполномоченный по правам человека Артур Ластаев высказался о необходимости конституционной защиты фундаментального права человека на жильё. В этом контексте юрист предложил закрепить в Основном законе норму о недопустимости не только лишения жилища, но и выселения без решения суда.

По словам Ластаева, жилище как базовая ценность закреплено во Всеобщей декларации прав человека и Пакте об экономических, социальных и культурных правах, однако сводить его лишь к имущественной категории – большое заблуждение.

«Что человеку важно? Он хочет быть уверенным, что просто так его из дома никто не выгонит. Закрепление нормы о гарантиях защиты прав человека на жилье в Конституции подтверждает социальный и правозащитный характер нашей страны, неукоснительное соблюдение прав и свобод граждан. Для нас это особенно важно. Поскольку государство существует не ради символов, а ради каждого человека, который входит в его сообщество. Человекоцентричность должна проявляться в каждом решении и действии власти», – заявил Уполномоченный по правам человека.

Он также отметил, что проект новой Конституции выстраивает более устойчивую и прозрачную систему гарантий защиты свобод и интересов граждан с учетом реальных запросов общества, что позволяет вынести его на всенародное обсуждение и референдум.

«Проект новой Конституции учитывает реальные жизненные ситуации, с которыми сталкиваются граждане, и ориентирован на предотвращение произвольных решений, способных затронуть базовые права человека. В этом качестве он отвечает общественному запросу на справедливость, безопасность и уважение человеческого достоинства. С учетом проведенной работы и широты обсуждения представленный проект может быть вынесен на всенародный референдум и поддержан как документ, отражающий интересы граждан и соответствующий их ожиданиям», – акцентировал он в своем выступлении на очередном заседании Комиссии.

Предусмотрены в новой Конституции также случаи, когда выселение необходимо ради защиты жизни и здоровья людей. При этом даже при наличии законных оснований гарантируется строгое соблюдение всех процедур, включая возможность судебной защиты.
«Споры вокруг условий проживания и выселения должен разрешать только суд. Поэтому предлагается закрепить в Конституции следующую норму: без решения суда недопустимо не только лишение жилища, но и выселение из него. Кто-то скажет, что действующие законы и так запрещают это. Но отражение этого принципа в стержневом правовом документе обеспечит его юридическую константность», – заключил Ластаев.