Келіп түскен ұсыныстар ескеріліп, жаңа Конституция жобасына қосымша нормалар енгізілді – Бақыт Нұрмұханов

Конституциялық комиссияға келіп түскен ұсыныстар мұқият зерделеніп, Ата заң жобасына қосымша нормалар енгізілді. Бұл туралы Конституциялық реформалар жөніндегі комиссияның 11-ші отырысында Конституциялық Сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов айтты.

«Конституция жобасының 8-бабында меншіктің екі нысаны танылады және тең қорғалады делінген. Олар – мемлекеттік және жеке меншік. Көптеген ұсыныста бұл норманың барлық меншік нысандарын қамтымайтыны айтылған. Осылайша, аталған баптың 1-тармағы «Қазақстан Республикасында барлық меншік түрі танылады, оларға кепілдік беріледі және тең қорғалады» деп жазылды», – деп түсіндірді спикер.

Жобаның 14-бабының 2-тармағында адам құқықтары мен бостандықтары әр адамға тумысынан тиесілі, олар абсолютті және олардан ешкiм айыра алмайды деп көрсетілген. Көптеген азаматтар мен мамандар бұл норманы күшейтуді ұсынып, «адам құқықтары мен бостандықтары ҚР заңнамасының мазмұны мен қолданылуын айқындайды» деп қосуды сұраған.

Бұл ұсыныстар ескеріліп, тармақ «Адам құқықтары мен бостандықтары әр адамға тумысынан тиесілі, олар абсолютті және олардан ешкiм айыра алмайды, ҚР қолданыстағы құқығының мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады» деп жазылатын болды.

«14-баптың 3-тармағында Қазақстан Республикасы азаматының өз азаматтығына орай құқықтары мен мiндеттері бар делінген. Азаматтық адамның мемлекетпен конституциялық-құқықтық байланысын білдіреді. Демек, ҚР азаматтары Конституцияда белгіленген құқықтардың, бостандықтар мен міндеттердің толық көлеміне ие және заң алдында тең. Аталған баптың 5-тармағы да нақтыланды. Өзгерген редакция бойынша, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын іске асыру басқа тұлғаның құқықтарын бұзбауға және бостандықтарын шектемеуге тиiс, конституциялық құрылыс негіздеріне, қоғамдық тәртіпке, азаматтардың денсаулығы мен қоғамның адами болмысына нұқсан келтiрмеуге тиiс», – деді ол.

Бұдан бөлек, Құрылтайды тарату тетігін неғұрлым икемді әрі ымыраға келуді көздейтіндей ету туралы ұсыныстар да ескерілді. Осыған байланысты «таратады» деген тұжырым «таратуға құқылы» деген нұсқамен ауыстырылды.

«Жалпыхалықтық талқылау үшін жарияланған Конституция жобасында бұл өкілеттіктер императивті түрде бекітілген. Енді Республика Президентінің аталған өкілеттіктерін диспозитивті формада тұжырымдап, құқық ретінде бекіту ұсынылады. Тиісті өзгерістер 46-баптың 2), 4) және 8) тармақшаларына, 57-баптың 1-тармағына және 62-баптың 1 және 2-тармақтарына енгізілді», – деп түсіндірді Комиссия мүшесі.

Сонымен бірге, көрсетілген конституциялық нормаларда Құрылтайды таратуға шектеулер қойылады. Төтенше немесе соғыс жағдайы кезінде, Президент өкілеттігінің соңғы алты айында, алдыңғы таратудан кейінгі бір жыл ішінде немесе Конституцияның 51-бабында белгіленген жағдайда Құрылтайды таратуға болмайды.

Поступившие предложения учтены: в проект новой Конституции внесены дополнительные нормы

Поступившие в Конституционную комиссию предложения были тщательно изучены, и в проект Основного закона внесены дополнительные нормы. Об этом на 11-м заседании Комиссии по конституционным реформам сообщил заместитель председателя Конституционного суда Бакыт Нурмуханов.

«В статье 8 проекта Конституции было указано, что признаются и равным образом защищаются две формы собственности – государственная и частная. Во многих предложениях отмечалось, что данная норма не охватывает все формы собственности. В этой связи пункт 1 указанной статьи был изложен в следующей редакции: «В Республике Казахстан признаются все формы собственности, им предоставляются гарантии и обеспечивается их равная защита», – пояснил спикер.

В пункте 2 статьи 14 проекта указано, что права и свободы человека принадлежат каждому от рождения, являются абсолютными и неотчуждаемыми. Многие граждане и эксперты предложили усилить данную норму, дополнив ее положением о том, что права и свободы человека определяют содержание и применение законодательства Республики Казахстан.

С учетом этих предложений пункт был сформулирован следующим образом:

«Права и свободы человека принадлежат каждому от рождения, являются абсолютными и неотчуждаемыми, а содержание и применение действующего права Республики Казахстан определяются в соответствии с ними».

«В пункте 3 статьи 14 указано, что гражданин Республики Казахстан имеет права и обязанности, вытекающие из его гражданства. Гражданство выражает конституционно-правовую связь человека с государством. Следовательно, граждане Республики Казахстан обладают полным объемом прав, свобод и обязанностей, установленных Конституцией, и равны перед законом. Также был уточнен пункт 5 данной статьи. В новой редакции закреплено, что осуществление прав и свобод человека и гражданина не должно нарушать права и свободы других лиц, посягать на основы конституционного строя, общественный порядок, здоровье граждан и гуманистические основы общества», – отметил он.
Кроме того, учтены предложения сделать механизм роспуска Курултая более гибким и нацеленным на поиск компромисса. Таким образом, формулировка «распускает» была заменена на «вправе распустить».

«В проекте Конституции, опубликованном для всенародного обсуждения, данные полномочия Главы государства были закреплены в императивной форме. В настоящее время предлагается изложить данные полномочия в диспозитивной форме и закрепить их как право Главы государства. Соответствующие изменения внесены в подпункты 2), 4) и 8) статьи 46, пункт 1 статьи 57, а также пункты 1 и 2 статьи 62», – разъяснил член Комиссии.
Одновременно в указанных конституционных нормах устанавливаются ограничения на роспуск Курултая. Курултай не может быть распущен в период чрезвычайного или военного положения, в последние шесть месяцев срока полномочий Президента, в течение одного года после предыдущего роспуска, а также в случаях, предусмотренных статьи 51 Конституции.